Những ngày gần đây, mình vô tình và cả hữu ý nói chuyện, hỏi thăm nhiều người về việc đọc.
Có cô em từng đọc rất nhiều sách, bây giờ gần như không bao giờ đọc hết một cuốn. Có người chị giảng viên chia sẻ rằng chị và đồng nghiệp đều nhận thấy sinh viên ngày càng ngại đọc những tài liệu dài. Có người em khác nói rằng mỗi lần mở sách ra là buồn ngủ, đọc vài trang rồi thôi.
Những câu chuyện này không quá bất ngờ, nhưng khi nghe ngày càng nhiều hơn, mình bắt đầu tự hỏi: có phải chúng ta thực sự đang dần mất đi khả năng tập trung đọc? Thậm chí khi vẫn thích sách, ta cũng không còn giữ được sự tập trung đủ lâu để đọc một thứ gì đó hơi dài? Và vậy thì, điều ta đang đánh mất là việc đọc hay là khả năng tập trung?
Chúng ta đang mất đi khả năng tập trung! Đó là đáp án của mình, hoàn toàn đồng tình với Johann Hari – tác giả cuốn Stolen Focus.
Thế giới số ngày nay được thiết kế để xâu xé sự chú ý của chúng ta ra thành từng mảnh nhỏ. Bạn mở điện thoại để kiểm tra một tin nhắn, rồi một giờ sau nhìn thấy ngón tay mình vẫn đang lướt Facebook, TikTok, hoặc đang xem một món hàng gì đó hoàn toàn không liên quan đến mục đích ban đầu (xin chúc mừng nếu bạn còn nhớ mục đích ban đầu là gì). Mỗi ngày trôi qua, bạn dần quen với việc chuyển đổi sự chú ý liên tục, để được tiếp nhận thêm thông tin nhanh nhanh, ngăn ngắn và nhiều kích thích.
Khi tần suất tiếp nhận thông tin thay đổi, khả năng tập trung sâu cũng thay đổi theo. Việc ngồi yên với một nội dung dài, ít kích thích như một cuốn sách trở nên khó khăn hơn trước rất nhiều. Khả năng tập trung sâu dĩ nhiên không biến mất trong ngày một ngày hai, nhưng nó bị bào mòn dần, mỗi ngày một chút. Và không biết từ khi nào, đọc sâu trở thành một trải nghiệm hiếm hoi.
Vấn đề là, khi khả năng tập trung giảm đi, chất lượng của những việc ta làm cũng giảm theo. Bạn có thể dành cả buổi sáng để viết một bản kế hoạch, nhưng cứ mỗi 5–10 phút lại kiểm tra điện thoại một lần. Công việc lẽ ra chỉ mất 1-2 giờ tập trung sâu kéo ra dài hơn vì năng lượng bị phân tán. Và khi nhìn thấy kết quả không tương xứng với thời gian đã bỏ ra, bạn thầm tự trách mình kém hiệu quả. Khi sự tập trung suy yếu, khả năng hiểu sâu suy yếu theo. Và khi không còn hiểu sâu, bạn cũng khó nhận ra mình đang thực sự nghĩ gì và tin vào điều gì.
Sự thật là, đọc những nội dung dài giúp bạn rèn khả năng tập trung. Khi bạn có thể ngồi xuống và đọc trong một khoảng thời gian đủ lâu, bạn đang luyện tập sức bền chú ý – nền tảng cho việc học tập trọn đời, làm việc và suy nghĩ. Sức bền chú ý tốt hơn giúp bạn làm việc sâu hơn, suy nghĩ rõ ràng hơn và hiện diện trọn vẹn hơn. Giá trị của việc đọc nằm ở khả năng bạn giữ sự chú ý của mình đủ lâu để hiểu, để kết nối với điều mình đang đọc và thậm chí cảm nhận được tâm hồn của người viết.
Nếu bạn thấy mình đang mất dần khả năng đọc tập trung, hãy bắt đầu những bước nhỏ để giành lại nó. Thử đọc 5 trang sách (tốt nhất hãy chọn một cuốn sách được tác giả viết với sự tập trung và tận tâm), không chạm vào điện thoại, rồi ở lại với nội dung đó lâu hơn một chút so với thói quen hiện tại.
Bởi vì, có thể bạn không cần thêm một danh sách những cuốn sách hay nữa, bạn chỉ cần thêm cơ bắp tập trung để ở lại đủ lâu với một điều gì đó có ý nghĩa.
