Tựa sách có liên quan đến những điều Trâm chia sẻ trong tập podcast này: Giải Mã Hoóc-Môn Dopamin (tác giả Anna Lembke).
Hôm thu âm tập podcast “Chọn n.g.h.i.ệ.n gửi mình” là ngày mình có rất nhiều dopamine: những niềm vui, những điều có ý nghĩa vừa diễn ra cách đó vài giờ, nhưng cảm giác hưng phấn và chiến thắng vẫn còn lưu dấu. Những cảm xúc như vậy đều đến từ cách mình sống, cách mình lựa chọn, và cả những điều mình lặp lại mỗi ngày trong cuộc sống này.
Khi đọc cuốn sách Giải Mã Moóc-môn Dopamine, mình bắt đầu hiểu rõ hơn về loại hormone này. Nếu serotonin, oxytocin hay endorphin mang lại cảm giác hạnh phúc ngay tại đây, ngay lúc này, thì dopamine lại là “hormone chiến thắng” – một dạng hạnh phúc mang tính nén, cần thời gian để đạt được. Nó giống như phần thưởng sau một hành trình, chứ không phải niềm vui thoáng qua.
Điều khiến mình bất ngờ là: dopamine không hoàn toàn tốt. Có cả dopamine tích cực và dopamine kém lành mạnh. Những thứ như c.ờ b.ạ.c, video ngắn, tin nóng, b.i.a r.ư.ợ.u… đều có thể tạo ra dopamine, và cái khiến chúng ta bị lôi cuốn vào chính là sự bất ngờ, sự chờ đợi, sự không đoán định được. Chính điều đó khiến chúng ta cứ lặp đi lặp lại và khó dừng lại.
Phàm là con người thì không thể không bị cuốn vào một điều gì đó. Ai rồi cũng sẽ có những thói quen khó bỏ. Người thì bị cuốn vào mua sắm, người thì theo dõi drama, người thì thích cảm giác được công nhận. Ngay cả tác giả Anna Lembke – một chuyên gia nghiên cứu về hành vi- cũng từng bị cuốn vào tiểu thuyết ngôn tình. Vậy thì chúng ta đừng hỏi cách để loại bỏ hoàn toàn mà hãy đi tìm kiếm điều mình muốn dành sự lặp đi lặp lại mỗi ngày cho nó.
Đó cũng là lúc mình nghĩ đến một vấn đề khác: mình đang gửi thời gian và năng lượng của mình vào đâu? Giống như cách ông bà ta nói là “chọn mặt gửi vàng”, mình không thể không gửi, nhưng mình có thể chọn nơi để gửi. Nếu đã có những thói quen lặp lại mỗi ngày, liệu mình có thể chọn những điều giúp mình sống tốt hơn không?
Với mình, câu trả lời là có. Và mình bắt đầu từ việc tối ưu những nguồn dopamine tích cực mà mình đã vô thức yêu thích.
Đầu tiên là việc tập thể dục. Mình không phải kiểu người lúc nào cũng sẵn sàng tập, nhưng mình rất thích cái cảm giác mồ hôi túa ra như tắm. Khi đầu óc chộn rộn, mình tập 10 – 15 phút, đủ để reset lại trạng thái. Mình chia nhỏ bài tập, chọn đúng phần cơ thể cần tập (như bụng, bắp tay, lưng trên, v.v.), chọn thời lượng phù hợp khung ngân sách thời gian có thể bỏ ra. Và thế là mình vẫn có được cảm giác phần thưởng, nhưng theo cách phù hợp với mình.
Thứ hai là dopamine hoàn thành. Đây là thứ mình cực kỳ thích. Cảm giác tick được từng việc trong danh sách việc cần làm, cảm giác “mình đã làm xong một cái gì đó” nó rất đã. Và để tối ưu nó, mình chia nhỏ mục tiêu. Thay vì đợi một năm mới có phần thưởng, mình tự thưởng cho mình từng tháng, từng tuần, từng ngày, v.v., nói chung là từng chặng nhỏ. Những phần thưởng nhỏ ấy đủ sức động viên tinh thần để mình đi tiếp.
Thứ ba là việc giúp đỡ người khác. Nghe thì đơn giản, nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Sự thật là, mỗi lần mình giúp được ai đó, mình cảm thấy mình có giá trị. Và thật lòng mà nói, mình cũng vui khi nhận được lời cảm ơn. Có thể lý trí muốn cho đi vô điều kiện, cho đi không mong cầu, nhưng con tim thì vẫn thấy vui khi được ghi nhận. Và chuyện này cũng ổn thôi. Chúng ta chỉ là con người, again haha.
Ngoài ra còn có rất nhiều dopamine tích cực khác: đọc xong một cuốn sách, làm một việc có ý nghĩa, b.á.n được một món hàng có giá trị, hay đơn giản là yêu thương và được yêu thương.
Song song với đó, mình cũng phải đối diện với những nguồn dopamine kém lành mạnh của chính mình. Với mình, đó là b.i.a r.ư.ợ.u, tin nóng và video giải trí. Mình không loại bỏ hoàn toàn, mà học cách chọn lọc và tiết chế. Ví dụ, mình vẫn gặp bạn bè, vẫn có thể uống một chút, nhưng chọn người, chọn thời điểm. Với tin tức, mình xóa gần hết các app, chỉ giữ lại một nguồn và không xem thường xuyên. Và với video, mình vẫn xem nhưng chọn nội dung có giá trị hơn, và xem như một phần thưởng, không phải quá trình cắm mặt lướt vô thức.
Cuộc sống sẽ luôn có những thứ để chúng ta bị cuốn vào, vấn đề là mình chọn điều gì để lặp lại mỗi ngày. Nếu chọn đúng điều xứng đáng, dopamine sẽ không còn là thứ khiến chúng ta mất kiểm soát, mà trở thành một công cụ giúp mình sống tốt hơn. Với mình, dopamine tạo ra những khoảnh khắc thăng hoa, những cảm giác cảm thấy mình đang sống thật sự mãnh liệt, những lúc mình thấy cuộc đời này xứng đáng để trải nghiệm.
Vậy nên, nếu bạn đang có một thói quen nào đó cảm thấy mình chưa kiểm soát được, không cần vội vàng xắn tay áo lên oại bỏ ngay lập tức. Thay vào đó, hãy dừng lại một chút để tự hỏi mình: tôi có thể chọn một điều nào tốt hơn để lặp đi lặp lại mỗi ngày và khiến cuộc đời tôi ý nghĩa hơn không?
Ngoài ra, các bạn cũng có thể nghe podcast Sách và Sống tại app Fonos ở đây và app Maika ở đây.
